Sigaranın KOAH Hastalarında Hücresel Hasar ve Akciğer Fonksiyonları Üzerindeki Etkisi
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), akciğerlerde hava akışının kısıtlanmasına ve nefes almanın zorlaşmasına neden olan, uzun süreli ve ilerleyici bir hastalıktır. Öksürük, balgam ve nefes darlığı gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Sigara kullanımı, KOAH’ın gelişmesinde ve ilerlemesinde önemli rol oynayan faktörlerden biridir. Sigara dumanında bulunan zararlı maddeler, akciğerlerde iltihaplanmayı artırabilir ve vücudun hücreleri korumaya yardımcı olan savunma mekanizmalarını olumsuz etkileyebilir.
2025 yılında BMC Pulmonary Medicine dergisinde yayımlanan bir araştırmada, sigaranın KOAH hastalarında hücresel hasar ve vücudun savunma sistemi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmaya 141 KOAH hastası ve 140 sağlıklı birey olmak üzere toplam 281 kişi katılmıştır. Katılımcılar, sigara kullanma durumlarına göre gruplara ayrılarak karşılaştırılmıştır.
Araştırmada, hücrelerde meydana gelebilen oksidatif hasarı değerlendirmek amacıyla çeşitli kan göstergeleri incelenmiştir. Oksidatif hasar, vücutta oluşan zararlı moleküllerin hücrelere, hücre zarlarına, proteinlere ve DNA’ya zarar vermesi olarak açıklanabilir. Normal koşullarda vücudun antioksidan savunma sistemi bu zararlı etkileri dengelemeye yardımcı olur. Ancak zararlı moleküller ile vücudun savunma sistemi arasındaki denge bozulduğunda hücresel hasar artabilir.
Çalışmada özellikle sigara içen KOAH hastalarında DNA hasarıyla ilişkili 8-OHdG, hücre zarlarındaki yağların hasarını gösteren MDA ve protein hasarıyla ilişkili PCO düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık, hücreleri oksidatif hasara karşı korumayla ilişkili PON1 adlı enzimin aktivitesi daha düşük bulunmuştur. Bu sonuçlar, sigara içen KOAH hastalarında hem hücresel hasarın arttığını hem de vücudun antioksidan savunmasının zayıfladığını düşündürmektedir.
Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri, DNA hasarıyla ilişkili 8-OHdG düzeyleri ile akciğer fonksiyonları arasındaki ilişkidir. Akciğerlerin ne kadar iyi çalıştığını değerlendirmede kullanılan ölçümlerden bazıları FEV1 ve FEV1/FVC oranıdır. FEV1, kişinin güçlü bir nefes verişinde ilk bir saniyede dışarı atabildiği hava miktarını; FEV1/FVC oranı ise ilk bir saniyede verilen havanın toplam zorlanmış nefes verme miktarına oranını ifade eder. Araştırmada 8-OHdG düzeyleri yükseldikçe bu akciğer fonksiyon ölçümlerinin düşme eğiliminde olduğu görülmüştür. Bu durum, hücresel hasarla ilişkili göstergelerin akciğer fonksiyonlarındaki bozulmayla bağlantılı olabileceğini göstermektedir.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların sigara kullanımının KOAH hastalarında oksidatif hasar ve antioksidan savunmadaki azalmayla ilişkisini desteklediğini belirtmiştir. Bununla birlikte çalışma, belirli bir zamanda yapılan gözlemlere dayandığı için bu değişikliklerin hastalığın ilerlemesine doğrudan neden olduğunu kanıtlamamaktadır. Ayrıca araştırmanın tek bir merkezde yürütülmesi ve bazı etkileyici faktörlerin ayrıntılı olarak değerlendirilmemesi, sonuçların yorumlanmasında dikkate alınması gereken sınırlılıklardır.
Sonuç olarak, araştırma sigara kullanımının KOAH hastalarında hücresel hasarla ilişkili göstergelerin artması ve vücudun koruyucu savunma sisteminin zayıflamasıyla bağlantılı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular, KOAH yönetiminde sigarayı bırakmanın önemini bir kez daha vurgulamaktadır. Hastalığın takibi, kişinin belirtileri, solunum fonksiyon testleri ve hekim değerlendirmesi doğrultusunda yapılmalıdır. Araştırmada incelenen kan göstergelerinin KOAH’ın şiddetini veya ilerlemesini değerlendirmede rutin olarak kullanılabilmesi için ise daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.
Kaynakça
El Jundi, O., Uysal, P., Dumur, S., Kutan Fenercioglu, A. ve Uzun, H. (2025). Impact of smoking on redox homeostasis and 8-OHdG levels in COPD patients: a cross-sectional comparative study. BMC Pulmonary Medicine, 25, 423.
